Vremeplov

download   
                 
                   Muzika  antičke Grčke  
Po legendi,  Apolon je sviranjem na liri oduševljavao bogove sa Olimpa, a pesnik i muzičar Orfej je svojom lirom uspevao da umiri divlje životinje i pokrene kamen. Mit o Orfeju i njegovoj ljubljenoj Euridiki kaže da je sviranjem na liri Orfej uspeo da umilostivi svirepog Hada, boga podzemnog sveta, da Euridiku vrati među žive….Uz muziku su se u staroj Grčkoj veličali bogovi, radilo se svetkovalo i slavili su se vojni uspesi. Muzika je pretežno bila jednoglasna i vokalna, jer su Grci izuzetno cenili spoj reči i zvuka i nadmetali su se u pevanju poezije.  Instrumenti koji su najčešće pratili vokalno izvođenje bili su aulos, lira i kitara.                 
                    Muzika starog Egipta
images (4)Oko doline Nila vekovima se razvijala jedna od najčudesnijih kultura starog veka-egipatska. Muzika je u ovoj drevnoj civilizaciji, bila važna za svaki sloj društva.Vrsni muzičari bili su na faraonovom dvoru poštovani do te mere da su neki od njih imali status faraonovog rođaka! Muzika se koristila u magijskim i svečanim obredima. Jedan od najznačajnijih kultova bio je kult boga Ozirisa i boginje Izide.images (2)
Crteži na zidovima svedoče o tome koliko su bili raznovrsni instrumenti koji su koristili stari Egipćani.             
                             Muzika u Mesapotamiji
Za Mesapotamce,  Zemlja i svet postoje zato što su ih stvorili bogovi. Tako pojedini bogovi nestaju, dok dugi poput Marduka,  zaštitnika grada Vavilona,  postaju značajniji!
Priča o Gilgamešu                                                                                                                                                         Gilgameš je kralj Uruka, grada u Mesapotamiji. Ovaj mladi polubog je ponosan na svoju snagu i snagu svoga Grada. Ko mu se može odupreti? Niko,osim  možda bogova..Muzika se u Mesapotamiji razvijala paralelno sa muzikom u Egiptu.  I u ovoj antičkoj državi muzičar je imao značajno mesto. Na dvoru je postojalo nekoliko svirača i pevača i magijsko dejstvo muzike bilo je veoma izraženo. Koristila se u bredima,  jer su joj pripisivali čudesnu moć. Muzičari su poznavali dve lestvice: pentatonsku i hromatsku.                     Muzika u Kini

Uz kinesku žutu reku pronađeni su tragovi veoma stare civilizacije. Ona se zbog prirodnih prepreka – Himalaja i azijske prašume – razvijala dosta izolovano, ali je zato održavala trgovačke veze sa brojnim naseljima na Istoku.

1

Magijska moć pridavana je i muzici u Kini. Karakteriše je pozorište, koje je u sebi sjedinjavalo tekst, muziku, igru i pevanje. Obično su prikazivane mitske predstave o hrabrim junacima. Muziku je karakterisala  pentatonska lestvica, kao i bogat instrumentarijum, a instrumenti su, po grupama, bili posebno vezani za cara ,sveštenike i bogove.

                  Muzika u Indiji

Muzika je imala veliki značaj i u Indiji.Bila je u neposrednoj vezi sa religijom i filozofijom. U velikim spevovima Ramajana i Mahabharata igranjem i evanjem se prikazuje borba dobra i zla i opisuju podvizi nacionalnih heroja. Dva tipa indijske muzike su saman i raga.

Veoma složena religija hinduizam  je najznačajnijanreligija sadašnje Indije. Ona je nastala iz drevnih verovanja koja su se održala hiljadama godina.
Vede su sveti tekstovi koji su sastavljeni između 1500. i 500.godina pre naše ere. Sastoje se iz deset hiljade stihova.Od samih početaka, sveštenici, bramani ih uče napamet i prenose usmeno svojim učenicima, s jednog  pokolenja na naredno.
Šta čine bogovi?

Oni stalno iznova stvaraju svet i bore se protiv demonskih sila koje prete da naruše poredak sveta. Zato je toliko bitno da im se prinose darovi i žrtve. Oko 400. godina pre naše ere oni prepuštaju mesto božanskoj sili koja može uzeti različita obličja (Šiva, Brama, Višnu).

  Šiv

 Bram

 Višnu

                                             

                                                                 Srednji vek

      U srednjem veku sve više dolazi do sukoba naroda i vladajuće klase, i samim tim se slabi unutrasnja snaga Rima, a spoljašnji neprijatelji su bili Huni, Mongoli, cije je zajednicko ime bilo Varvari (tako su ih Rimljani zvali). 395. godine rimsko carstvo se cepa i dolazi do preokreta i promene načina zivota. 476. godina se smatra godinom koja je okončala starovekovni robovlasnički društveni poredak i uspostavila srednjovekovni feudalistički društveni poredak.

       U feudalističkom društvenom uređenju postoje dva sloja – klase naroda: vladari – feudalci – feud, u prevodu, znaci zameljišni posed, a feudalci su bili veleposednici; i kmetovi – ljudi koji su služili vladarima i crkvi, i koji su u principu bili (loše)placeni robovi. Sve ove promene donose veoma važne poglede na svet, stvaranje i umetnost. Hrišćanstvo je tada bilo glavna idejna snaga. Crkva nastoji da sebi privuče sto više vernika. Sve je prozeto hrišćanstvom, nalazimo ga u nauci, tehnici, umetnosti i u običnom životu. Tada se razvija svetovna muzika.

Srednji vek se deli na dva perioda:

–         Rani srednji vek – od V do X veka – tad se izvodila samo jednoglasna muzika; i

–         Kasni srednji vek, koji se može podeliti na 2 perioda:

  • Od 1000. do 1200. godine – Romanika; i
  • Od 1200. do 1400. godine – Gotika – obuhvata razvoj višeglasja i instrumentalnu muziku….Crkvena muzika

     Car Konstantin 313. godine u Milanu dozvoljava propovedanje hriscćanske vere, koja postaje glavna idejna snaga srednjeg veka. Počinju da se zidaju crkve, a muzika je poverena profesionalcima i prenosi se usmenim putem. Bogosluženja su bila na latinskom jeziku. Prve melodije se uzimaju iz Sirije, Izraela, Misira – Egipta. Hrišćanstvo se rasprostranjuje po celoj Evropi i u Bogosluzenje se uvode narodne melodije.

   Rim kasnije ustanovljava pravilo da se Bogosluženja u celoj Evropi moraju vršiti na Latinskom jeziku, a u Rimu počinje skupljanje melodija. Prvi sa skupljenjem melodija počinje Papa Grgun I (560 – 604), koji poslednjih 14 godina svog zivota bira duhovne napeve svih naroda bez hromatike, enharmonije i bez velikih skokova – mirne melodije u obimu linijskog sistema. Zbirka tih melodija nazvana je Antifonardi, i bila je zlatnim lancem vezana za oltar. Sve crkvene melodije nazvane su Gregorijanski koral. On se morao znati napamet, zbog čega se osniva posebna skola – I skola u Rimu – za ucenje Gregorijanskog korala. Karlo Veliki je uspostavio Gregorijanski koral u celoj Evropi.U Gregorijanski koral se sve više ubacuje narodnih motiva. Pojavljuju se prvi instrumenti i gluma. Opisuju se dogadjaji iz poslednjih Hristovih dana i tako nastaje Liturgijska drama.

 Viseglasje

Na početku kasnog srednjeg veka – XI vek, grad je sa zanatstvom i trgovinom centar okolnih zbivanja, a građanstvo postaje glavna motorna struktura. Grade se katedrale – prva koja je izgradjena je Notr Dam; i univerziteti – prvi je Sorbona u Francuskoj. U to doba javlja se pobuna protiv crkve i njenih shvatanja. Tada u Engleskoj nastaju prve viseglasne kompozicije, kasnije ih praktikuje i cela Evropa:

Katedrala Notr  Dam u Parizu

Motet– je duhovna najčešće troglasna kompozicija. Ima jedan vodeći glas – c. f., a na njemu se izvode dva različita teksta, na razlicitim jezicima. Tekstovi su bili svetovnog karaktera, tako da ovaj oblik u XIII veku dobija duhovno-svetovnu formu; Kasnije on dobija i instrumentalnu pratnju  koja svira c. f. i on postaje svetovna melodija;

Kanon – je vrhunac polifonije u XIII veku i nastao je u Engleskoj. Sastoji se iz melodije koju imitiraju glasovi i traje sve dok poslednji glas bar jednom ne izlozi melodiju (temu). Najstarija kompozicija u obliku kanona je šestoglasni (4 tenora i 2 basa) kanon iz 1310 godine u durskoj lestvici – „Leto nam dolazi“.

Svetovna muzika – narodna muzika

  Nema mnogo zapisa svetovne muzike jer su crkva i vlast zabranjivali narodu da se bavi muzikom – crkva je imala svoj stav i principe, a narod je bio neobrazovan. Narodna muzika je ipak opstajala i prenosila se usmeno. To su bile: balade, ratničke pesme, romanse, ljubavne, zanatlijske pesme, dečje pesme, pa čak i uspavanke.

  Značajnu ulogu u izvođenju narodne muzike imalu putujuci muzičari. U Francuskoj se nazivaju žongleri, a u Nemackoj spilmani. Oni nisu imali nikakva prava. Vlast i crkva su ih progonili, jer su smatrani predstavnicima đavola zbog toga sto su se u svojim pesmama rugali vladarima i crkvi. Narod ih je voleo. Imali su svoja putujuća pozorišta i učestvovali su na vašarima, zabavama, – trgovi ulice. To su bili pevači, plesači, glumci i dreseri. Putujući muzičari prava dobijaju u XIII veku i nastaje najstarije udruženje muzičara u Beču. Radili su na tornjevima grada, gde su najavljivali dolazak neprijatelja i sazivali narod na sastanke. Radili su i danju i noću u odelima. Na kraju dolaze i do dvorova.

Tada se javlja interes plemića i vitezova za narodnu muziku. Postoje mnogobrojni zapisi ove muzike. Plemicćima i vitezovima je dosadio parazitski život, pa počinju da uče teoriju muzike i instrumente, i počinju da pišu muzička dela. Viteška muzika je bila na narodnom jeziku, a tematika je bila lirika ili priroda.

Ova muzika se javlja u Provansi u Juznoj Francuskoj, gde su nosioci plemićke muzike bili trubaduri. Nosioci ove muzika ne Severu Francuske bili su truveri. Plemićke kompozicije izvode žongleri. Sve ove kompozicije su strofične, dvodelne i traju koliko kompozitor zeli.

U Nemackoj se vitezovi koji pisu vitesku muziku nazivaju minezengeri. Oni sami izvode svoju muziku (za to ne koriste spilmane) na pevačkim takmičenjima i na dvorovima. Uglavnom su u svojim melodijama opisivali germansku tematiku – Tristan i Izolda; Nibelunzi – patuljasto germansko pleme; Gral – časa Isusove krvi. Od muzičkih oblika kod njih se prvi put pojavljuju plesovi i dvodelne pesme. 

 Instrumentalna muzika

   Instrumentalna muzika se razvijala kroz ceo srednji vek. Imala je podređeni položaj u odnosu na vokalnu muziku zbog neprijateljskog stava crkve. Tada se razdvajaju deonice glasova i partiture su univerzalne za sve instrumente – mogu da ih sviraju svi instrumenti koji imaju dovljno tonova (žica, rupica…). Usavršava se tehnika, a instrumentalna muzika se samostalno izvodila samo za vreme plesa

  • Gudački instrumenti – javljaju se u IX veku i donose ih Arapi. To su: viela – nemački fidel – 5 zica, raspon 2,5 oktave, koristili su ih putujuci muzicari; rebal – 3 žice i svirala se kao današnje gusle; rota – 3 do 6 žica, u početku trzački, a kasnije gudački instrument; trumšajs – dug vrat, duga rezonatorska kutija, 1 zica;
  • Trzački instrumenti – Najpopularniji instrumenti korisceni za prvi oblik instrumentalne muzike – ples su harfa, lauta i lutnja i koristili su ih putujući muzičari;
  • Duvački instrumenti – Svi duvački instrumenti korišćeni su uglavnom solo i koristili su ih putujuci muzicari: rog – bio je od metala, imao je najjaci zvuk i koristili su ga putujući muzičari; šalmaj ili šalimo – preteca klarineta; blok flaute – flaute od drveta; i razni oblici truba;
  • Orgulje – prvi oblik je portativ – male, lako prenosive orgulje. Kasnije se usavrsavaju  i uvode ih u crkvu zbog davanja intonacije pevačima. Prvi ih uvodi Pipin Mali.Orguljaši su bili profesionalci.

–          Prvi oblici instrumentalne muzike bili su plesovi (igre).  Najstarije igre su: EstampidaSargareloPavanaGaljardaCakona – italijanske; i RigodonPaspjeBure – iz njih kasnije nastaje Svita.

Srpska srednjovekovna muzika

Na istoku, u Vizantiji, koja je opstala do prodora Turaka u XV veku,koristio se i grčki i narodni jezik,pa je tako svaki narod imao liturgiju na svom jeziku. Nastajale su i  nacionalne pravoslavne crkve. Pravoslavna muzika je do današnjih  dana ostala isključivo vokalna. Osnov svih pravoslavnih napeva čini OSMOGLASNIK. Osmoglasnik je  pravoslavna bogoslužbena knjiga, zborni pesama posvećenih Hristovom vaskrsenju. Sve pesme Osmoglasnika razvrstane su na osam crkvenih glasova – od I do VIII. U njemu je sadržano osam karakterističnih i bogosluženju primerenih napevaiz kojih su nastale i brojne drugepravoslavne melodije.

 Bogorodica Ljeviška- Prizren

Manastir Gračanica

Delove pravoslavne liturgije čine crkvene pesme: stihira, tropar, irmos, kanon, kondak, ikos i drugi pesnički oblici. Te su pesme posvećene određenim svetiteljima. Tropar je kraća crkvena pesma od nekolio stihova. Stihira je vezana za stihove iz psalama (Psalami predstavljaju jednu od knjiga Biblije).

Za vreme liturgije, pevanje je bilo solističko ( sveštenik) , responijalno ( sveštenik i hor naizmenično), antifono (dva hora naizmenično).

                                           Renesansa

      Italija je odigrala vodeću ulogu u razvijanju renesanse, i to prvenstveno grad Firenca, a zatim i Padova, Rim, Venecija … sve do početka 16. veka. kad se nastavlja razvoj u celoj Evropi. Društveno uređenje je sličilo onom u antičkoj Grčkoj, bilo je puno gradova-država koje su se utrkivale i ratovale jedna protiv druge. Ti gradovi-države razvijali su manufakturnu proizvodnju, trgovinu, geografska otkrića, štampu (Johan Gutenberg, 1440.) i nauku. Trgovina sa udaljenim krajevima ruši stare strahove od prostora i prirode kojim se sad pristupa na naučni način (manje kroz teološke dogme). Tako se razvijaju: matematika, medicina …; otvaraju se prvi univerziteti (Padova, i dr.).

18644393_1905150159722047_1737499717_n (2)images (2)

Umetnici po prvi put bivaju cenjeni i priznati kao stvaraoci. Renesansni čovek priznavao je da je razdoblje klasike nepovratno i mrtvo, a cilj mu je bio dostizati ga i preticati. U želji da se potpuno odbaci srednji vek i preporodi antika, u Evropi je počelo stvaranje modernog čoveka.

Renesansa zanimanjem za prirodu kod čoveka ponovo oživljava antiku, u kojoj je u središtu pažnje takođe bio čovek.

Analizom stvari više je nego očigledno da su vizuelne umetnosti renesanse postale vodič jednog novog izraza određenih ideala koji se tiču čoveka i društva, a u isto vreme predstavljaju jednu novu viziju verovanja hrišćanske vere, preko jednog zajedničkog vokabulara ljudskog iskustva koji dele tadašnji posmatrači umetničkih dela. Umetnost renesanse je odličan primer kako traženje idealizovane forme ujedno može biti i jedan duhovni izazov koji posmatraču donosi jedno osećanje božije savršenosti preko savršenstva idealizovane ljudske figure ili proporcija jedne građevine. Preliminarni i najvažniji period ovog iskustva bio je period ponovnog ispitivanja prirode od strane umetnika, kojima su sada predočeni novi zahtevi koji se tiču tehničkog umeća i estetskog suda. Literatura koja je o umetnosti pisana u periodu između XIV i XVI veka, takođe pokazuje da je pogled na umetnike kao društvena i kretivna bića doživeo značajne promene kao posledica njihovog uspeha, tako da je pred sami kraj renesanse lični stil jednog umetnika bio isto toliko važan kao i njegovo tehničko umeće ili sposobnost da izvrši jednu narudžbu, kako bi postao priznat u javnosti kao majstor. Moguće je da više ne verujemo u anonimnost srednjovekovnog umetnika, ali fragmentirani dokazi koji o njemu postoje, nude jednu nekompletnu sliku kada ih se uporedi sa famom umetnika renesanse i mesta koje zauzima u literarnim tradicijama umetničke kritike perioda.

18600972_1905150459722017_205202221_n

Nastanak i prilike:Nastanak renesanse se obično stavlja u prostor severne Italije za kraj XIII veka. Od XII veka je u mnogim gradovima severne Italije rastao prosperitet izazvan prekomorskom trgovinom. Najveći trgovački centri bili su Đenova, Venecija i Firenca. Pod uticajem ratova među nemačkim carevima i Papstvom u Italiji nije tokom srednjeg veka postojala centralna država koja bi oduzimala politički i privredni prioritet gradovima.
individualizam – čovek postaje svestrana i razvijena ličnost
humanizam
renesansa se okreće unatrag
naučna osnova umetnosti – mnogi umetnici su se bavili anatomijom, optikom, tehnologijom, koje su upotrebljavali u svom stvaralaštvu (tipični primer je perspektiva u slikarstvu i odlivanje kipova u bronzi)
realizam – iako su renesansni umetnici proklamovali vraćanje ka prirodi, njihov realizam se ticao upotrebljenih tema i javljuju se npr. novela ili komedija
individualnost – nastaju autobiografije i autoportreti slikara i slikari potpisuju svoja dela
nacionalizacija umetnosti
sakupljaštvo
mecenaštvo

Tokom 16. veka renesansa u Firenci nastavlja produkciju velikih umetnika; centar italijanske umetnosti je postao Rim, gde su ambiciozne pape Lav X i Papa Julije II slavili grad slaveći sebe.

                                     Renesansa u muzici

Izuzetan razvoj profesionalizma zastupljen je podjednako na području svetovne i duhovne muzike. Muzički život ostvaruje se u crkvama, ali i u plemićkim dvorovima i bogatijim građanskim domovima. Kućno muziciranje uslovilo je procvat svetovne muzike.

Osnovne karakteristike svetovne muzike su višeglasje (2-3 glasa), ljubavna tematika, pesme posvećene zabavi i razonodi sa ritmovima za ples i melodijom koja je jednostavna i bliska narodnoj muzici. Komponuje se na sistemu starih crkvenih lestvica (modusa). Višeglasje je uslovilo pojavu metra – različite vrste takta (bez taktica bi bilo veoma teško usklađivati zajedničko pevanje), s tim da pojam muzičkog metra treba razlikovati od pojma ritam – različitih trajanja nota. Vrste višeglasja koje se pojavljuju su:

HOMOFONIJA – višeglasna muzika u kojoj se jedan glas ima vodeću melodiju, a ostali glasovi su prateći

POLIFONIJA – višeglasna muzika u kojoj su svi glasovi ravnopravni (pravi primer je kanon)

Popularnost svetovne muzike, utiče i na duhovnu muziku. U 16. veku dolazi do rascepa u zapadnom hrišćanstvu, zahteva se reforma crkve, a kao posledica toga nastaje protestantski koral, kao osnova protestanskog bogosluženja. Bila je to jednoglasna melodija, bliska narodnoj, na narodnom jeziku. Katolička crkva, shvatajući da gubi vernike, i sama trpi promene, a u muzičkom smislu to je bio dalji razvoj polifonije u horskim delima bez instrumentalne pratnje i razvijanje mise i novog oblika moteta.

Muzički oblici renesanse:

MISA je najvažniji oblik bogosluženja katoličke crkve, ali i muzički oblik koji je bio zastupljen u svim epohama. Sastoji se iz više delova, koji su identični kao u crkvenim službama i vokalnog je izvođenja. Pripada polifonoj tehnici komponovanja.

MOTET je višeglasni muzički oblik duhovnog karaktera. Takođe, je vokalno muzičko delo.

MADRIGAL je muzički oblik svetovnog karaktera. Poreklom je iz Italije. U početku je bio vokalni, a kasnije dobija i instrumentalnu pratnju.

ŠANSONA je muzički oblik svetovnog karaktera poreklom iz Francuske. Predstavlja vokalne i vokalno-instrumentalne kompozicije ljubavnog sadržaja. Šansona se zadržala do danas.

Za razliku od srednjeg veka, kada su muzičari bili anonimni, renesansa je imala talentovane pojedince čija dela imaju trajni značaj u istoriji muzike. Dva najznačajnija kompozitora su italijanski kompozitor Đovani Pjerluiđi da Palestrina i flamanski kompozitor Orlando di Laso.

 
imagesĐOVANI PJERLUĐI DA PALESTRINA

je italijanski muzičar. Radio je kao kapelnik u crkvi Sv. Petra u Rimu. Kapelnik je horovođa u službi crkve zadužen i za komponovanje. Napisao je 104 mise, 375 moteta, 140 madrigala. Naročito je značajna Misa Pape Marčela.

 

 

 

 

orlando-lassus-2

ORLANDO DI LASO

je flamanski muzičar. Radio je kao kapelnik bavarskog vojvode. Bio je jako cenjen u celoj renesansnoj Evropi. Napisao je više od 2000 kompozicija na latinskom, italijanskom, francuskom i nemačkom jeziku. Napisao je oko 530 moteta, oko 200 madrigala, oko 200 šansona, 60 misa.

 

 

                                                             Muzički instrumenti

Pored orgulja i laute, koriste se i raznovrsni duvački instrumenti, udarački instrumenti i preteče današnjih instrumenata violine i violončela – viola da brača (koja se držala u rukama poput violine) i viola da gamba (koja je držana pored noge)

преузимање (1)

 

Tekst-Danijel Glišić VII-1,

Advertisements

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s